rea

Comparezo ante o tribunal de escritoras.
Benqueridísimas Safo e mais Virxinia
adorada Sei Shonagon
penetrante Simone
non quero esquecerme de ti
nin de Margaret
nin de Marguerite
María Xosé acode puntual á cita
e toma asento, entre Luísa
-quería volverche ver, perdoa-
e Rosalía. Clarice fuma o seu silencio.
Fleur dedícase a ser elegante
como un puñal enfundado en pel volta.
Sor Xoana Inés absorbe o seu tequila e acena: compréndote.

Comprendédesme?
Comprendédesme?

Si, comprendémoste.

Tivestes fillos? Levastes unha casa, unha nación
unha tradición cultural, un ecosistema
unha intuición e unha esteatopixia
sobre o peso das vosas costas
axitadas de plumas
e escotes de anxo?

Algunhas levamos, si. Outras non levamos, non.

Somos irmás, logo?

Somos.

Non me mintades. Admírovos.

Ninguén che acusa entre nós. Para que nos segues convocando?

Acúsome de vivir viviseccionada
de non poder escribir o que desexaría e canto desexaría
por sobredose de mullerismo.
Acúsome de non parir a gran novela que prometía aos 12 anos
senón un fillo, algo que, segundo Onetti ou Jelinek
impide ás mulleres alcanzar o estatuto de verdadeiras artistas.
Acúsome de non pertencer á vosa estirpe
de terme separado de vós
da esfera redonda da vosa concentración
para mesturar mondas de patacas con teorías de redes
enerxía escura do cosmos profundo cunha superficial vida de provincias
a sofisticada vergoña moral de Guantánamo coa emoción barata
de escoitar perorar ao meu fillo.
Acúsome de non rapar a miña cabeza
de non vender todas as miñas ideas orixinais [entre 0 e 1] ao mellor ofertante.
De non destacar.
De terme ensumido.
De depender dos mass media para traspasar o tempo.
Ningunha de vós falaría como nai. Fóra de Rosalía
a quen todo se lle permite.
Non vivín entre caníbales, Margaret.
Non me arrastrei polo vodevil parisiense, Colette.
Nin sequera cambiei de sexo, Elisa. Nacín muller
e as leis apoiáronme con cotas femininas. As leis, si. Só as leis.
E no fondo podería casar contigo, Marcela,
Jeanette Winterson, Beatriz Cavallé.
No fondo, puiden abortar cando quixen.
E reivindiqueino todo co puño no alto e unha matriz
de uranio empobrecido.

Sobrevoo a vida e aquí atópome:
escribo só grazas a que a miña nai lle le un conto ao meu fillo
lelle un conto ao meu fillo alén do mar de África
lelle un conto ao meu fillo baixo a galaxia Andrómeda
que nos devorará, polo visto,
e xuntos, avoa e neto, forman un sistema lateral nesas redes cuxos nodos son calcio
e espiña dorsal da nosa sociedade,
lonxe de Google
de McDo
e varios metros por riba do petróleo de merda
que serpea esta cidade camuflado de Zara.
Avoa e neto: un binomio estéril na grande ecuación do universo,
a súa expansión explícase sen eles
a crise resólvese sen eles
todo funciona sen eles.

Menos eu.

Dirédesme, que nos importa? Miñaxoiadas!
Achega algo á causa feminina.

Que achego?
Un fillo varón.

Cambiarías un lugar no noso Parnaso por el?
Nunca.
Esquecerías escribir por el?
Si.
Rexeitas o tempo masculino, ese tempo de doncelas e serventas
ese tempo de secretarias e amas de cría
de lavandeiras e microeconomistas
de axentes editoriais
e lumis
lumis mecanógrafas que copiarían isto de perlas
a cambio de estar con el?
Rexéitoo.
Elixes non vestirche na Boutique Posteridade
por verlle xogar onda ti
como fai agora
burguesa maldita
ingobernable occidental ao noroeste do sur
compresa de sangue arrebolada á pantalla que vos reflicte?

Malia todo, elíxoo.
E o seguinte verso que ía escribir
-mamá, dime se está ben de sal,
coñezo a súa fórmula química
pero non a proporción idónea en cada prato-
declínoo por lle servir unha cea quente.
E por se fose pouco, un baño.

Condenádeme.
Benqueridas bastardas da vosa propia estirpe.
Condenádeme a ser unha calquera.

Condenámoste.
Imbécil, condenámoste.
Xa es unha de nós. Fai funambulismo para escribir catro liñas ao día

e vixía
que o período non coincida demasiado coa inspiración
nin o estado de gravidez coa escritura de tese.
Como fixemos todas, bastarda da letra e,
como fixemos todas
co noso pelo torrado polo raio do xenio
bastarda e nai e monte de venus
como fixemos todas, mullerzuelas escritorzuelas madrezuelas
cazuelas e compotas
sabendo a canto vai o quilo de azafrán e o terabyte de ideas novas
con que ángulo colgan os nosos peitos e a órbita terrestre
cantas cocacolas hai na neveira e na Palestina de Arendt cantas nacións.
Xa es unha de nós.
Comprendémoste, cala a boca.
Escribe, lurpia.

os oramas

portada de -orama, 2002, debuxo de Samuel Fernández

Definimos o Orama como un fondo de óntica, xeomancia e ornamento que encerra e contén a anécdota dunha escena. Un fondo concreto, visual, material, pecha por detrás o escenario coma un muro significante. Na pintura, no cine, na fotografía e na escena, o Orama é ese fondo ao cal, ás veces, destínaselle un contido ou mensaxe específica.

Os Oramas son fondos de escena. Na pintura tiveron unha alta sistematización. Os bizantinos, os sieneses, Giotto, Leonardo, o Tintoretto…, cada quen tivo a súa propia “panorámica”, estudo do “pan-orama”.

Toda escena social, todo encontro de homes, encerra nunha presenza do mundo, paisaxe natural, urbano, doméstico ou de fantasmática.

O Orama en escenarios centrais ou bifrontais, non pode darse; pero a tradición pictórica tanto occidental como oriental, ten unha severa sistematización. Non se pón calquera fondo. No cine, a fotografía e a escena aparece o tema do Orama aínda cando este quede reducido a un baleiro neutro, un A-orama.

[...]

Orama é un vocablo grego que significa “aquilo que se mira e se ve”, como espectáculo, paisaxe, ámbito, fondo de sentido.

A escenografía contempoánea está moi lonxe daquela canónica dos oramas renacentistas, pero todo escenario fala da constitución dun nivel semiótico exclusivo e paralelo do escénico-escenográfico, que reeditaría unha sistemática dos oramas. Por iso a súa actualización.

Gaston Breyer, La escena presente, 2005

Dis-tintas. Distantes

postiños, col. persoal

Toda ficción é unha distancia con lampexos de proximidade.

O autor real adoito atópase entre os personaxes, camuflado nunha 3ª persoa que semella redimilo falsamente da subxectividade, ese animaliño palpitante, ese lémur, a subxectividade. Coetzee, Rosalía, Nabokov, Woolf, Pessoa, Lispector, Calvino, Rulfo, Nothomb. Podo seguir nomeando miles, millóns [quen non escribe?]. Todos utilizaron ou utilizarán terceiras persoas de alivio. Testaferros ficticios. Personaxes aos que mandan a polo pan ao fondo dunha novela para logo gorentar das farangullas eles mesmos, no dorso da páxina, con avareza. Interpoñen distancia.

Dende hai uns séculos, esa parece ser a misión da literatura: interpoñer distancia. Metros, iardas, anos luz entre o autor real e o narrador da historia. Que non pareza que se coñecen demasiado. Unha cámara que filma e non se nota que filma. Distancia e discreción.

Esa distancia compénsase coa proximidade cara ao lector. Hai un achegamento. Non obvio, claro, ou evidenciaríase dun modo groseiro a súplica: leme. Esa súplica chega ás veces a maquillarse de guerra ata o punto de semellar un Non sei que fas léndome.

Mais o fondo da piscina ten o mesmo mosaico: leme.

A proximidade cara ao lector máis tóxica que lembro é a de Walt Whitman. Convídanos ao seu carrusel galáctico de corpos, multitudes e paisaxes americanas. Fala de tocarnos. Iso é brutal. Quen toca este libro, toca un home. Esa mentira é deslumbrante. A min deslumbroume. Que trola tan ben chorada, tan instintiva. O que precisaba como lectora aos dezaoito era iso, sen máis: crer que no canto dun exemplar de 2ª man de Hojas de Hierba mercado nunha librería de vello de Madrid en 1993, o que sostiña entre as mans era o lombo de atlas daquel señor barbudo de 35 anos e máis que morto.

Esa era a Proximidade e non había xeito de estar máis preto de ninguén: estar morto e dicir Pero tócasme.

Necrofilia era.

A distancia reside noutros intersticios da ficción. Emocióname que o autora [sic] dun libro pretenda ser distante e o sosteña ben todo o tempo ata que, chegados a un punto da lectura, nun pequeno fogonazo, destrúa ese mito xélido. La cague. Por exemplo, Hamlet. Un príncipe en Dinamarca, un pestazo, un pai morto e vingado, os brumosos devaneos entre estar vivo e non estalo… todo ese armatoste semella lonxe de Shakespeare, un dramaturgo no sucio e alegre Londres do século XVII. O autor está e non está.  E logo? Hamnet. Hamnet era o fillo de Shakespeare e morre repentinamente. O autor non está todo o tempo, parece non estar todo o tempo, pero Hamnet. Á hora de retomar a historia -xa por entón coñecida- do heroe tráxico máis evaescente de todos, o autor está. De súpeto, está. Aí dóelle. Aí, medindo o nome dese heroe, aí dóelle. Dando a luz un novo fillo. Proe. E decide interpoñer unha distancia, un alivio. Unha pequena distancia en forma de L. O heroe é por un pouco o seu propio fillo. O seu propio fillo morto. Un anguliño, un cornechiño de L sepáraos.

Hamlet, o príncipe danés das lendas recollidas por Saxo Grammaticus e Belleforest, atravesa por un intre un camposanto como un zombi na procura do cerebro do seu pai. O seu pai, un descoñecido para el. Os fillos. Os fillos posuían un estraño estatuto. Eran distantes. En calquera caso, estraña énos a relación – e macabra- entre Hamlet, Hamnet e un señor disque cobizoso a escribir escenas de teatro isabelino.

Esas son as relacións que atravesan. Os travesaños da literatura, as partes de atrás do cadro.

Non interpreto a glacialidade na escrita como a descrición de crimes, mutilacións gores, salferir ao lector de sangue mesturada -non axitada- con seme ou amosar pouco sentimentalismo á hora de narrar a morte dunha ancianiña; entendo a glacialidade como unha perspectiva que intenta interpór distancia para se afastar dunha humanidade demasiado… demasiado… demasiada.

leit-motiv ou momento-funil

Momentos-funil son aqueles nos que, fagas o que fagas, semella existir unha turbia forza gravitatoria que che conduce cara ao mesmo punto do espazo, que ben pode tratarse dun concepto. Esta fin de semana todo conducíume cara ao mesmo lugar. Esta fin de semana foi un momento-funil.

Primeiro presentóuseme a etimoloxía da palabra: o venres, unha muller levoume no seu coche ata Compostela. Dado que eu tiña pensado tomar o tren e ler, a que sostivemos foi unha conversa inesperada para min e, como tal, sentina vivaz. Falamos de moitas cousas, entre elas das palabras. Da publicidade pasamos á orixe dos significados, que ela coñece ben. É profe de latín e grego. Unha neuralxia é a dor nas neuronas, unha lumbalxia, no lombo, unha mialxia nos músculos… e unha nostalxia? Unha dor no sentimento do regreso a casa, dixo. Nostos significa o regreso a casa. A Odisea é o nostos por antonomasia. Unha civilización de loitadores e poetas como a grega acuñara unha soa expresión para iso. E non só a expresión senón tamén a patoloxía dolorosa asociada.

Primeiro choque coa palabra.

Pola noite leo. Breviario de podredumbre nunha edición que cheira mal. Vella, cor tofu seco, rugosa. Léoa por calquera páxina porque todas queiman por igual e non se pode atacar dende o principio, como un libro normal no que se entrase suavemente ata chegar a un clímax: Breviario de podredumbre naceu xa clímax, un clímax treboeiro; lelo é amasar un anaco de uranio, é mirar o sol nun eclipse, é non pestanexar a mantenta. Ideal para durmir. Malia que todos os pequenos textos do libro fulguran como a espada candente que deixa cego [os títulos xa son promesas: A gama do baleiro, Exéxese da decadencia, Apoteose do vago, O pensador de ocasión, A disciplina das santas, títulos que en moitos casos remítenme aos elixidos por Amélie Nothomb para as súas obras ou para obras dentro das súas obras (penso en Prétextat Tach)], é un o que drasticamente abre as súas azas de curuxa para min: Sobre la melancolía. A melancolía non é a nostalxia, pero ambas semellan seguir unha dieta similar en rexións próximas do universo. É dicir, do noso cranio.

Cando un non pode librarse de si mesmo, deleita devorándose.

Así comeza ese fragmento. É certo que a nostalxia parece un sentimento máis cósmico, non tan personalizado. Cioran cita varios termos  siameses da nostalxia ao longo do Breviario: Sehnsucht, yearning, saudade. Relaciónoo coa khandrá rusa, que o autor non menciona. Cioran di que en francés non existe un termo similar, que cafard non ten calidade metafísica e ennui está singularmente dirixido. En rumano [pero el non o di] hai un termo minuciosamente igual ao galego: dor. Porén en galego a dor é unha palabra banal, desprovista de vida submariña, para iso están a ampla saudade atlántica e esa palabra diminuta: a morriña. Cioran esquece a sabendas o rumano. Cioran escribe en francés. Cioran é de ningures. Admiro ese ningurismo. Cioran camufla a dor rumana con etimoloxías da nostalxia. A dor  polo regreso.

É o segundo encontro co tema-teima.

O sábado pola tarde vou a unha exposición. Alí atopo isto:

Hai unha casa, a casa da nenez de Tarkovski seica, que aparece en moitos dos seus filmes. Na exposición leo citas en letras de vinilo. Citas de Bachelard sobre a poética do espazo. Fisgo nunha sala escura e dexergo isto. Neve. E unha muller que canta. Canta mamá! Y entusiasma de máis. Cómpre marchar. Logo de ter contemplado esa imaxe, ese marabilloso zoom inverso que nos abre a un espazo soñado, sagrado, infantil, cargo cun estropicio na alma. Na presunta.

Convidara a G. a acudir a esa exposición comigo. Non quixo vir. Pero a ti prestábache tanto Tarkovski, non? Non. Algunhas cousas. Andrei Rubliev, Solaris, A infancia de Iván. Pero vai sobrevalorado. Non me interesa ver a exposición.

Eu sei que hai dez anos G. tería vido comigo. Tería louvado a Tarkovski.

Coñecen esa sensación? Cando alguén moi influínte para nós, alguén que nos recomendou leiras de coñecemento, que mesmo nos instruíu nelas, descré de todas. Cando nós seguimos crendo malia todo. Cando vemos o tempo, como  transcorre e transmuta. Cando sentimos esa punxente desilusión.

Esa dor ao longo de todo un regreso.

[...]

A forma fotográfica da nostalxia semella estar sendo a polaroid. A exposición de Tarkovski consiste en polaroids soñadoras e privadas, de Rusia e de Italia, ademais de fotogramas e citas. Sinto a cicatriz das máis de 200 polaroids orixinais que perdín o pasado inverno. Nesta primavera atopei unhas poucas [6 ou 7] que salvaron. Sospeito que, por moito que nos esforcemos en ocultalas, as lembranzas nunca perduran baixo a forma que nos gustaría.

Tampouco nós. Podería engadir.

E engádoo.

os simuladores: de Parrasio a Xoán Fontecuberta

Moito nos presta que nos lembren que todo é simulacro.

Que somos simulacións, emulacións ou criaturas inventadas como personaxes dunha ficción. En xeral, cáenos ben iso.

Non sei se ten a ver co neobarroquismo actual, coa crise, con que en concreto. Só sei que sabernos un pouco fatuos, un pouco vítimas da ilusión reméxenos a presunta alma que xa non temos.

De antigo vén a arte entendida como simulación suprema. Zeuxis e Parrasio eran dous pintores gregos que sostiveron unha coñecida desputa: determinar cal dos dous era o pintor máis grande. Ata aquí nada novo: artistas picados no amor propio. Ben. Chegado o día D, Zeuxis descubríu o pano que ocultaba a a súa pintura: un rapaz carretando unhas uvas. Uns paxaros que por alí revoaban acudiron ao instante, intentando picoar nas uvas, tan exquisitamente reais semellaban. O público aló congregado ovacionaba de gusto. Satisfeito, Zeuxis pedíu a Parrasio que descorrese o seu pano. Non podo -retrucou Parrasio, o xonio, imaxino que cun imperceptible sorriso-: a miña pintura é o pano.

Tras do cal, Zeuxis o heracleo viuse na obriga de recoñecer a supremacía na arte do colega Parrasio: se ben el conseguira enganar a uns pardais, Parrasio acadara o engado supremo: enganar a un artista. A el. Ao propio Zeuxis.

John Frederick Peto [1854-1907

Con todo, malia o berrinche que sen dúbida sufríu, Zeuxis pasou á historia como un grandísimo pintor grego, tanto como Parrasio, e habermos ter en conta que a grega era unha cultura na que a pintura, figurando no nomenclátor das Belas Artes, non se aprezaba tanto como a escultura ou a arquitectura. Ou seica cremos iso porque pinturas gregas chegáronnos ben poucas. O caso é que xa para os gregos a arte concebíase fatalmente vencellada ás artesanías de simulación, ás técnicas de engaiolamento. Aos trompe l’oeil. Ás inquedantes mentiras.

Aínda que a finalidade de certos artistas a día de hoxe xa non é enganar senón pór de manifesto que moitas das consideradas artes son enganos [o cine pasa por unha versión case fiel dos feitos, é dicir, distorce a historia, tal e como os propios historiadores teñen feito sempre, por outro lado; a fotografía enténdese moitas veces como un isto foi así, tal e como amosa esta foto], o que lle aconteceu a Joan Fontcuberta no ano 2004 retrotráenos un chisco a esa Grecia do século V a. de C. de Zeuxis e Parrasio, e déixanos como nus, coa nosa credulidade de pardais aleteando á intemperie.

Escapando da crítica, de Pere Borrell del Caso

No ano 1997 o fotógrafo catalán Joan Fontcuberta [Barcelona, 1955] argalla Sputnik: unha secuencia de fotografías baseada na figura de Iván Istochnikov [en tradución literal do ruso, Xoán Fontecuberta... ], a.k.a. o Cosmonauta Fantasma: un suxeito vítima dos escuros poderes soviéticos que, tras desaparecer na nave espacial Soyuz 2 ao impactar contra un meteorito, é inmediatamente borrado dos arquivos oficiais coma se nunca tiver existido. A nave non iría tripulada. Iván Istochnikov nunca tería existido.

Joan Fontcuberta dispón esta historia en imaxes, fornecendo a verosimilitude grazas a fotos manipuladas, primeiros planos do cosmonauta, documentos proporcionados pola Fundación Sputnik [?] e ata unha foto no espazo do astronauta cunha cadeliña, Kloka. Ao vela non se nos ocorre pensar que no 68 sería ben difícil tirar unha foto no espazo, sobre todo se temos en conta que non viaxa ninguén máis con eles. Artellando unha trama que lembra as peripecias narrativas do Quijote co manuscrito de Cide Hamete e a tradución do morisco aljamiado – un recurso adorado na literatura áurea que a vencella co ilusionismo barroco no que todo é van e miraxe- o fotógrafo narra o encontro casual de todos os papeis reveladores da turbia trama nunha subhasta en Sotheby’s coa proverbial aparición dun xornalista, Michel Arena, que trae á luz o asunto.

A cousa non pasaría das recensións en suplementos e publicacións de arte de non ter sido por Iker Jiménez. Ese home que. Nun programa emitido no ano 2004, Iker Jiménez desvela á sociedade española o singular caso do cosmonauta fantasma. Faino como se fose real. Coido que non debemos sentirnos superiores ao señor Jiménez por coñecermos de antemán as dimensións lúdicas do tinglado - ou mellor a andrómena- de Fontcuberta. Nós tamén somos pardais e acodemos a picoar de moitas uvas que non son tales. Máis a miúdo do que pensamos, abofé. O que lle aconteceu ao equipo do programa de Jiménez foi que se deixou levar pola conspiranoia e o amarelismo [e quizais tamén polas présas catódicas], algo perfectamente comprensible nun espazo televisivo que avoga en xeral por tales actitudes. A min o señor Jiménez non me parece parvo aínda que quizais si un pouco pardal.

Pero, quen non?

Fontcuberta, quero dicir, Istochnikov, é o 3º pola esquerda

Hai anos, cando estudante, lembro ler o artigo dunha antropóloga que daba por real a catalogación dos animais dunha certa remota enciclopedia chinesa, un invento saído do conto-microensaio El idioma analítico de John Wilkins de Borges e que con posterioridade Michel Foucault utilizara para encabezar o seu must de todo estudante de Socioloxía: a obra As palabras e as cousas. A devandita catalogación creada por Borges e asignada aos chineses é todo un canto á arbitrariedade á hora de clasificar e seccionar o mundo, unha homenaxe, case diría eu, ao azar cognitivo. Pero tan verosímil tan verosímil que alguén, nesa cadea académica de reseñas, citas e encabezados de libros pola que foi pasando, alguén tomou por real.

Iso fíxome pensar: cantas cousas lidas na miña vida, contempladas en foto ou documental, tomo inocentemente por reais. E, por suposto, iso xa nos leva a outros dominios, outros desertos. Senténcianos Morfeo en Matrix: Benvidos ao deserto do real.

Se o real é un deserto, volven inevitables as miraxes, os oasis ficticios, as fatas morganas que xalonan a travesía e alixeiran o tedio solar da caravana.

O derradeiro enlace que quero facer de Fontcuberta é coa historia desa suite de Prokofiev que me gusta: a do lugartenente Kijé [ou Kizhé]. A trama, procedente dunha novela de Tynyanov, é a seguinte: un funcionario da garda do emperador comete unha errata que é interpretada como que existe un lugartenente de nome Kijé [un xogo de palabras co ruso difícil de explicar aquí agora]. O emperador comeza a se interesar por ese home, de xeito que todos os implicados na impostura han argallar a vida, obra, milagres, casamento e ata exilio en Siberia dese suposto bravo subtenente. O conto satiriza a burocracia militar rusa, pero polo que a traio aquí é pola súa semellanza á invención do cosmonauta fantasma. O lugartenente Kijé é unha figura inventada pola covardía ou a maquinaria burocrática duns subordinados que, en canto nomean algo, non se atreven a desmentilo por medo ás consecuencias. O cosmonauta fantasma é un personaxe inventado non por satirizar aos servizos secretos da cosmonáutica rusa durante a Guerra Fría como podería parecer, senón para poñer en evidencia que todo aquilo que conte con apariencia documental e datos visuais como probas non ten por que ser máis veraz ca unha lenda oral ou un mito.

Os mitos filtrados como Historia tamén se constrúen a base de fotografías e películas, como antes se construían en base a palabras, hexámetros, tapices ou cerámicas. A clave sempre está na palabra máxica: verosimilitude. Ou, como di o vello lugar común: “A muller de César non ten que ser boa: tan só parecelo“

[...]

En palabras do propio Fontcuberta nunha entrevista/ conversa con Cristina Zelich publicado por La Fábrica y Fundación Telefónica no 2001, “no fondo, eu coido que o meu rol artístico consiste en ser unha especie de observador de que é o que nos infunde esta sensación de confianza e de poñer a proba os mecanismos que semellan garantírnola [...] O que eu fago é intentar manter alerta a nosa percepción fronte a fraudes cotiás que se gardan moito de desevelar a súa condición de tales, tal e como acontece a cotío en todos os medios de comunicación que non fan senón se rexer por intereses de poder”

Algunhas das obras de Joan Fontcuberta: Herbarium, [Ed.Gustavo Gili, 1984], Frottrogrammes [centre d'Estudies Catalans, 1988], Fauna [Museo de arte contemporáneo, Sevilla, 1989], El jardí de les delícies [Centre d'Art Santa Mónica, 1990], Història Artificial [ IVAM, 1992], Lankidetzak [Bizkaia Kutxa, 1993], Moby Dick, Tinglado II, Port de Tarragona [Tarragona, 1995], El imperio de los signos [Murcia, 1997], Sputnik [Fundación Arte y Tecnología, 1997], Micromegas [MIDE, 1999], Contranatura [MUA Alicante-Actar, 2001], Securitas [Fundación Telefónica, 2001]

Joan Fontcuberta, Iván Istochnikov ou Jean Fontana-ou Xoán Fontecuberta, se mo permite deste lado do Cebreiro-, semella condenado a ser tomado en serio: na exposición Sirenas de Salamanca, o ano 2000,  o seu Hydropithecus – un suposto fósil dun ser vivo metade humano metade peixe- foi consignado como real por oito dos nove xornais locais que reseñaron a exposición.

Hydropithecus

É obvio: os humanos queremos crer. Queremos crer con todas as nosas forzas. E cremos.

Ivan Joan Fontcuberta Istochnikov

a pulmón

Almacéns El Sol, Prza de Vigo, A Coruña, 1940-50 col. persoal

Levo días sen escribir e iso apágame da vida. Levo días sen escribir porque acumulei demasiadas notas de futuros posts nos últimos días en Barcelona, nos únicos días en Madrid e nos días alternativos de voos Santiago-Barcelona, Santiago-Madrid, BCN-SDC, MAD-SDC. Demasiadas notas. Demasiado amor por un fillo. Todo iso conforma unha nube-de-tags, un clúster de emocións que, como ben sabían os chineses, toma asento nos pulmóns. Ben, non todas as emocións son pulmonares, tan só aquelas nas que intervén a tristura. Eu son unha persoa alegre, algo pallasa, tímida, lúcida, chistosa nas ceas de sociedade, dotada para a música. É dicir, á hora da verdade son unha persoa inclinada cara a tristeza.

Por iso estou tusindo. Toso como outros tusiron literaturas enteiras antes ca min, dende Kafka a Bernhard. Hai algo de enfermidade pulmonar na literatura. Teño tendencia xenética ás enfermidades pulmonares. Tendo á literatura como 1 debe sempre tender a infinito.

Pero que tenda a ela non signifca que a alcance. Hai obstáculos. Os externos son sorteables [expectativas de xénero, trampas de envexosos, reorientacións cara a manda, falta de tempo, necesidade de comer para vivir], son os internos os que converten en Escilas e Caribdis máis inclementes.

Teño moitas ideas na cabeza, síntoas como respiran. Un texto é un pulmón. Un texto é un pulmón axitado. Ven que fermoso titular? E ocorréuseme aquí. Na miña casa alugada de cidade de provincias, nunha cama na que repousa un neno de dous anos e medio, vendo o horizonte dos tellados e as gaivotas en guerra perpetua co mundo, coas mans cheirando ao peixe que acabamos de xantar, as mans resecas de fregar a man. Son cousas que acontecen.

Necesito tusir e necesito escribir todas esas anotacións sobre posts futuros.

Deberían vacunarnos contra a literatura.

Contra a necesidade de escribir.

Sexa ou non literatura.

Zoommm. Textos Biónicos

O outro día chegou a casa un señor cun sobre marrón, acolchado.

sedimentos

Espertei con Y na cama. Estivemos xogando moito tempo, toda unha infancia, baixo as sabas. Trato de visualizar de que xeito se configurará toda esa alegría na súa memoria. Antes dos 3 anos as memorias son plancton  difuso arquivado ao chou nas gavetas do laboratorio cerebral das sensacións. Hai gavetas de sensacións? Son fragmentarias? Non sei se isto é cientificamente así.

A miña escola infantil ás veces é unha vaga sensación no pelo ou na gorxa. Nos músculos que por entón eran pequenos pistóns.

this was you

Estou soa nalgún lugar desta frase, entre onte e hoxe, entre norte e sur.

Entre. Aquí. E. Alá.

O derradeiro día do ano parece preciso dar explicacións de algo, facer listas de algo, facerse unha foto de un mesmo facendo algo.  A miña foto deste instante é:

unha vella chaqueta de lá fucsia

un neno durmido

estas 4 lecturas, remotas unhas das outras, pero xuntas en min: Sloterdijk, Banksy, Pureza Canelo, Pilar Pallarés

Grizzly Man descargándose no Ares

non teño 12 uvas

na casa da miña nai hai uvas

Grizzly man de Rockettothesky [Jenny Hval]  soando no iTunes

pensando en 2 agasallos que mercaría

na fiestra do 8º piso da casa da esquina alguén pegou unhas caras moi simpáticas . Sempre me fan sorrir

pensar agora nun animal abisal bioluminiscente, unha medusa ou algo similar, é absurdo. Pero penso nel. É o seu derradeiro día do 2008, a menos que siga o calendario chinés ou un calendario abisal bioluminiscente cuxa existencia énos descoñecida

teño que ducharme

escribín bastante os últimos días, o cal proporcióname unha fraudulenta sensación de avance. Persisten dous textos que non sei como rematar

se poidese manter o ritmo de escritura dos últimos días durante todo o 2009

2009

Barcelona

Madrid

pero Barcelona

Y

sempre tendo a preocuparme antes de que se corporeice [?] o propio motivo da preocupación. Esa é unha das facetas máis preocupantes do meu temperamento

2009: tampouco cambiarei de temperamento

2009: rozar o mínimo luxo de poder escribir sen moverme de aquí. Non moverme de aquí. De Y. Dos meus. Rozar o mínimo luxo de non precisar saír de aquí para gañar a vida.

os meus pes descalzos. Son bonitos, os meus pes

penso en MDM, en traballar máis con eles

pensar agora nunha galaxia similar á nosa é absurdo. É mesmo estúpido. Pero penso nela. Visualizar galaxias, estruturas celestes, vectores e cousas así é un exercicio de paixón. Ás veces teño que procurar a emoción niso, en visualizacións de neuronas, de accidentes solares, de fórmulas do carbono, de cristais de neve, de neanderthais abrazándose nunha gruta cantábrica… Ás veces iso emocióname máis que que me digan que me queren. Máis ca o pobre cadáver abeto ao que se lle cae a purpurina a cachos no salón. Máis que pasar o ano nunha festa

as festas sempre foron exames suspensos para min, ou que pasaba raspando

as festas son un guion de comportamento

onte recibín un sms bonito

vexo unha foto do meu gato. O meu gato só existe en foto. Do meu ex-gato

teño que espertar o meu neno

teño que ducharme

teño a regra

teño que escribir unha última cousa máis

lembro que hai 11 anos estaba regresando de Ucrania, cunha persoa á que quería

acabo de visualizar o caixón da roupa interior: alí, ás escuras, está Betty Boop

vou ducharme e poñer a Betty Boop

gústame escribir sen ducharme e ducharme xusto despois. Coido que Luísa Castro, en Baleas e baleas, falaba diso nun poema final: Despois de toda unha tarde escribindo versos, ducharse, ou algo así. Eu imaxinaba a Luísa Castro, bonita como é, ollando para o desaugue, matinando no que acababa de escribir

iso vou facer eu nuns minutos

ficar pampa ollando para o desaugue remesturando no cerebro todo isto, matinando en todo isto

en Barcelona, Betty Boop,  Pureza Canelo, foam cities de Sloterdijk, a maternidade de Sloterdijk

na maternidade

en mamá

en Y

na peli que vin onte comendo puré de cabaza, soa: No limiar da vida. Unha marabilla interior de Bergman

a maternidade

a maternidade

eu son mamá

comprendo as figuriñas de fertilidade, as divindades mexicanas parindo en crequenas, comprendo as rachadelas espazo-tempo, as rupturas, todo o mundo debería parir algunha vez, mesmo que lexitimamente non aspire a ser nai

parir é unha droga

a miña amiga E. cando quedou grávida asegurou que camiñaba polo mundo sentíndose poderosa, poderosa afrodita

eu lembro sentir que levitaba: a gravidez produce levitación

na tenda Alita de cómics merquei unha lata de Caramelos Anti-Gravity. Trasantonte. A dependenta é moi guapa. Celebro comprarlle cousas

gústame a palabra trasantonte. En galego, o pasado é máis profundo que en castelán

omoplatas

Espalda Núa Willi Kissmer

Un día, fun a unha exposición de Branda: un dos cadros era a parte de atrás dun lenzo.

Outro día, fun a unha exposición de Pablo Gallo: moitos cadros eran paisaxes urbanas sen xente nin coches. Tamén había outros con vísceras flotando sobre xente ou animais.

Dun modo intuitivo, todas esas imaxes ilustraban o que  alimenta a literatura ou, máis que á literatura, aos modos de contar: os cambios de perspectiva. O metabolismo da perspectiva. Ou os seus cambios, trastornos, de fortuna.

Adiante pasa a ser atrás. Dentro pasa a ser fóra. Cheo pasa a ser baleiro. Eu pasa a ser el. Un texto pasa a ser falar dun texto. Un gran conto é a posibilidade de contalo. Unha grande novela é a posibilidade de vivila. Un gran poema é a posibilidade de…

A posibilidade de?

Non o sei. Non me gusta onde me deixou esa frase, semellante abismo, a quen se lle ocorre acabar así.

Vivo aillada e se cadra por iso a miña concepción da literatura aíllase cada vez máis. Non podo remedialo. Non quero remedialo. Os textos víranse de costas porque eu quero que se viren. Quero agarralos das omoplatas, non ver o seu sorriso triunfante. Os textos non triunfan. Os textos voan. As ás parten das omoplatas.

Eu quero agarrarlles as omoplatas.

libro de horas

imaxe: Luz que se procesa no momento non debido. Polaroid. Col. persoal

No colexio, as pálidas e reconcentradas eramos as máis firmes candidatas a ser mártires.

Na guardería, no derradeiro ano: fico fascinada cunha nena nova que sentara no meu sitio. Cando unha ten catro anos, cada sitio é un sitial. Esa usurpación tan natural do fetiche propio tivo como consecuencia inmediata namorar dela. Xuntas disfrazámonos das dúas únicas identidades bárbaras capaces de facer sucumbir a unha nena (se exceptuamos, claro está, a árabe): ela foi de rusa; eu – detrás da súa preciosidade, e chiscando os ollos para volvelos oblicuos a base de perseverancia- de xaponesa.

Ao ano seguinte, xa no colexio, desprezaba a case todas. Eran seres mexóns, choromicas e non sabían debuxar. En clase de psicomotricidade amosaban o ritmo propio dunha lavadora industrial centrifugando. I eu non me sentía digna de ningunha.

Só de unha: de Beatriz.

A súa frialdade e a súa caligrafía eran signos externos de esixir devoción. Copiaba a súa letra inclinada, de muller romántica metida nunha urna de vidro e tiña envexa do seu rostro, no que semellaba ter nevado algunha vez. Eu tamén era pálida. Eu non me daba conta.

Asistimos xuntas a ballet. Eu era alta, de ósos anchos. Todo o contrario da sensación de ingravidez que despega a unha bailarina deste mundo. Abandonei ballet (aprendendo a pronunciar Terpsícore, como vinganza). Ela non. Ela proseguíu e fixo unha fermosa función de fin de curso na que o seu rostro semellaba a á dunha libélula escarchada. Beatriz, concentrada na súa perfección. O caso Beatriz foi sutilmente arquivado e a miña atención doída procurou outra icona.

Foi estraño, sen embargo, que na clase de psicomotricidade non tivese reparado en Inés. Supoño que, á altura da clase de psicomotricidade, eu aínda procuraba o absoluto, a perfección. Non lembro a Inés ata o ano seguinte, cando me deixei levar polas cousas deste mundo.

Como unha especie de aristotelismo, dende un punto de vista pedante.

Precisaba a amiga primordial. Un ser básico na madurez emocional de toda nena. De nena, unha séntese tan distinta a todo o mundo que busca algunha réplica que a devolva ao mundo: eu quería ter unha xemelga a toda costa. Porque non me parecía á miña nai, porque o meu irmán era maior, porque o meu pai estaba morto.

Así que con 6 anos probaba coa lingua o sal deste mundo.

Sabía que o platonismo era o único capaz de nos manter vivos. Sabía que o sal deste mundo non era platónico.

Había que saír fóra de unha para sabelo.

O corpo das nenas é tan morno, tan cómodo. A existencia é unha pel suavísima, branca e rosa coma as nubes de gominola. A existencia son caprichos, micrófonos, febres altas que nos conceden olleiras de mártir. De nena vomitaba sempre. Moitas nenas o fan. Coido que é unha reacción de acidez ao probar o sal deste mundo. Na superficie do meu corpo de nena só había lunares, embigo, perliñas de auga de piscina.

Dentro respiraba a orfandade e o horror dos seres únicos.

Pero Inés.

Inés rescatoume como un príncipe. Rescatoume desa soidade vertixinosa e palpitante que se cose a nós con tanto orgullo. Como fan os príncipes. Só que as dúas eramos princesas. Había algo simétrico alí que non cadraba. Algo siamés. Pero tendémonos os brazos e soubemos odiarnos como a ningunha. Eu non sabía que Inés ensaiaba comigo as súas futuras relacións cos nenos. Tampouco ela o sabía. Ninguén sabe nada. I é precioso así.

Estamos en 4º curso. Subimos unha escaleira. O recreo foi intenso e subimos suorentas, exultantes de animalidade. Confabulamos. Diante de nós, unha rapaza de maciza melena loira que sempre quere ser o príncipe –algo tan impensable-. ¿Cómo se vai querer ser o príncipe? Tennos engaioladas.

Con esa melena loira ningún cranio de nena pode albergar desexos de príncipe.

Inés e eu.

A catro banzos dela.

Confabulamos. Confabulamos e subimos, cheas de faunesco sorriso.

Algunha di –non importa cál, somos princesas as dúas, somos princesas siamesas cun só cerebro, temos ese mal- : “Seguro que es un niño disfrazado. Sí, mira, mira. Mira la careta”.

A careta é o cerco de rubor que lle cobre toda a cara. A nena-neno de leoparda melena loira leva unha máscara de sangue bombeada a forza de tanto cabalgar nos xogos do patio.

É o príncipe. O príncipe que vive agachado nunha clase de pálidas e reconcentradas nenas de 4º, con opción a ser mártires. Monxas ou mártires. O futuro Rei, Dios salve al Rey.

Inés i eu ollámola en fite, engaioladas, palídísimas, e máis princesas e malvadas ca nunca.

De súpeto, un pensamento conxelado parece dar unha man de permafrost ao noso idilio: Pero a raíña serei eu.

E trémenme os labios e a miña fronte abomba, como lles soe acontecer ás raíñas cando len nos seus Libros de Horas a fugacidade do poder e da vida.

Xa por entón era raíña.

E xa elixira selo na arrogante modalidade de mártir.

2002