imaxe de Elena Chernenko aka Kassandra

É tan evidente.

Malia o moito que lle pese ao meu admirado señor Bloom, antisociólogo, anticultural studies… non é evidente que a grandeza artística atribuída a, por dicir un calquera, Van Gogh, atópase nun punto indefinido da relación entre a súa obra - técnica, trazos, cromatismo, temas- e a súa personalidade, a súa vida e a súa morte?

Non todas as obras sostense por si mesmas. En moitas delas, o que sabemos do seu autor e a súa forma de plasmarse nelas constitúen o punch definitivo.

Por iso, recomendo a todo aquel que pretenda ser algoasícomo artista procure levar unha vida e desenvolva unha personalidade que superen en medio punto á súa obra. Talvez lle axude.

Claro que talvez non.

Isto pensaba hoxe na ducha mentres o chorro de auga fría evidenciaba, á súa vez, a triste fin dunha bombona de butano.

imaxe tomada por Sandra G. Rey www.flickr.com/pequesquimal

Diante de min camiña Minia. Vai vestida de labrega rusa, igual ca min. Seguimos unha serpe azul que fosforece no chan para guiar os nosos pasos cara o escenario. Non falamos. Sentimos chist constantemente. Chist do rexidor. Chist do director. Chist dalgún compañeiro que ordena calar. En todo grupo social pretendidamente igualitario sempre hai algún compañeiro que, cobrando o mesmo ca ti na fin da obra, investe dunha autoridade inventada para ordenar calar.

Sentimos chist malia non ter dito nada. Minia non dixo nada. Ela é calada, miúda, con esa curva no lombo de muller humilde, das verdadeiras labregas. Non sei se é humilde. Apenas a coñezo. Non é exactamente bonita, talvez graciosa ou entrañable. O seu nariz, por exemplo. Éo. Entrañable. Arrezagado. Un deses exemplares da nosa especie que, cun pequeno tic nos ollos e un aire honestamente despistado, fai segregar un cariño fugaz e fortuito. Ela non dixo nada e eu tampoco. Camiñamos en silenzo, como se naturalmente regresásemos dunha xornada baixo o glacial sol de todas as Rusias cun feixe de herba ás costas.

É mentira.

Vimos de nos peitear abaixo, en camarinos. De deixar a nosa cabeza en mans dunha perruqueira que nos esculpe un tocado estilo Bañista de Valpinçon. Non vimos de traballar para ningún barin. Non calzamos trapos envoltos que patinan na xiada endurecida do camiño.

Porén, dalgún xeito participamos desa colectividade anónima, dese modo de camiñar en silenzo. Cantar nun coro é volverse anónimo voluntariamente, perderse na manda, na bandada, no fato. Algo tan antimoderno. Minia é obediente. Non destaca demasiado, non leva moito no coro. Hai máis de dous anos que o deixei, pero volver 10 días axiña che espabila de novo nesa corrente encontrada de forzas, críticas, sutís dominacións e sometementos. Son inocuos, por suposto. O labor que desempeñamos non é en absoluto relevante para o futuro da especie humana [seica si?] nin nos xogamos un emprego. Somos un grupo humano. Pequeno. Variopinto. Xeracións batidas. Temos en común que sabemos cantar, facémolo con solvencia e por amor á arte. Divertímonos. Inofensivos. Ningún xefe de estado empezaría por nós os seus progroms. Tampouco nas douradas páxinas dese libro transparente, a historia con hache maiúscula, hache historiada, tampouco aí figuraremos en negriña, como individuos sequera. Somos parte dun ente superior a nós, o Coro, como as células que compoñen o organismo da medusa ou os palestinos que compoñen os Territorios Palestinos ou as estrelas no enxame cósmico da Grande Nube de Magallanes. É dicir… unha nada imprescindible.

Todo iso pode resultar ofensivo ás almas que procuran o sublime a través do eu. Eu mesma procuro algo similar cunha metade. Creo que a esquerda. Sei que saín máis lograda no lado esquerdo. Para o outro elixo esa nada imprescindible. Son unha labrega rusa que camiña cunha gavela de trigo nas mans. Para ofrendarlla á matushka-barinia.

Son unha figura amorfa que camiña pola parte de atrás do escenario sen ganas de falar.

Unha mancha calquera, un vulto nin singular nin plural. Corazón a tantos latexos, x neuronas apagadas, proceso dixestivo ata as 5, respiración de talante melancólico.

Son un reforzo do coro en Evgeni Onegin, de Tchaikovski. Dúas únicas funcións no Palacio da Ópera, setembro de 2008.

Chegamos ao noso lado escuro tras do escenario. A orquestra afínase e sempre o fai do mesmo xeito, a desmelodía da afinación idéntica en todas as orquestras, irrompendo dende o la do oboe. Vemos o director e a escena nuns pequenos monitores. Arracimados homes con homes e mulleres con mulleres sumamos uns 60. Son eses momentos disonantes nos que vai comezar todo nos que aínda se pode tusir ou botar unha escuálida gargallada de soprano.

Sen embargo non é a estrea. É un ensaio xeral e están permitidas algunhas saídas de ton inxenuamente transgresoras como cantarlle cumpreanos feliz ao director musical. Unha especie de teletubbies disfrazados, con esa capacidade de decisión.

Tras do pano granate, uns 50 ou 60 amigos e familiares asisten a esta función privada tamborilando como reis nas súas butacas vermellas. Privilexiados. Ven o que ninguén ve. A relaxación dos músicos. A reserva dos cantantes, dosificando proezas, gardando nunha recámara da gorxa os sons absolutos. O gusto do director polos xerseis de colo de cisne. O libro aberto no atril da arpista.

Esa atmosfera pseudovienesa que faría as delicias de T. Bernhard.

A ópera xa comezou, unha obertura e un dúo en caixas.

O coro -tamén Minia tamén Klaus e Liliana- ollamos os uns para os outros, homínidos nunha cova. Na cova da parte de atrás do escenario. O rexidor ten un brazo en alto, como se portase a bandeirola da fórmula 1. O rexidor é un home con vértices, fala con vértices, ordena os rotuladores, lápis e chilindradas todas da súa mesa de traballo formando paralelepípedos perfectos. O rexidor fala demasiado rápido, vese que non lle gusta ordenar en voz alta, senón sobre unha mesa. Se puidese colleríanos cunhas pinzas un por un para colocarnos onde quixer. Todos pensan que é un borde. Eu penso que é un tímido ordenado. O rexidor está condenado a falarnos para que procesemos menos dun 30% de contido. Así que co seu brazo en alto máis parece un profeta disposto a predicar no deserto que o da bandeirola de fórmula 1. É difícil facerse entender polas multitudes. Eu son parte dunha multitude. Participo desa elemental xordeira e celébroo.

Despois dunha intensa pasaxe descendente dos cellos, un silenzo musical [tacet] marca a entrada do coro. Canta Ray, un tenor uruguaio. Fai de capataz. Os demais repetimos en eco as súas últimas palabras.

O rexidor baixa o brazo. Predica.

E entramos a escena.

A ópera avanza. Coñecemos aos personaxes, ao falso protagonista [Onegin] e á auténtica [Tatiana]. Onegin interprétao un barítono que a ninguén parece gustar. Mr. Waxman, bromean. Non xesticula en absoluto, non estraga os músculos faciais con complicadas expresións que revelen algo de si mesmo. Tragou un bote de cera cando neno.

E se o Onegin de Pushkin era alguén así? Non se trataba dun tipo transversalmente fustrigado pola khandra, esa versión rusa do spleen decimonónico? A ninguén do coro parece simpatizarlle. Como aos invitados da festa na facenda de Larina, que somos o mesmo coro no 2ºacto. Segundo o libreto, pasamos a velada criticándoo. Unha personalidade melancólica, enfastiada… non será acertado que este barítono ruso esperte en nós esas sensacións de repulsa? Non somos nós o coro que bala a un tempo e é a súa a voz que se alza por riba da nosa directamente saída da súa alma, con spleen ou sen el?

Non somos nós os borregos?

Onegin é un antiheroe, un home orgulloso, despectivo. Rexeita a unha muller e logo se arrepinte. Pero Tchaikovski preferíu poñer no lugar da muller e Pushkin, seica, no do home. Na vida real [defina vida real] Pushkin morrerá vítima dun duelo, igual que o amigo de Onegin morrerá ao final do segundo acto, sobre a neve artificial e baixo o luar dos focos, cunha bala rusa saída directamente da khandra do protagonista.

Tchaikovski optou por se casar cunha alumna tras dunha carta apaixonada desta, para eludir un destino similar ao do tormento de Onegin. O matrimonio fracasou. Nin era o primeiro homosexual nin o último que o faría.

No baño pregúntolle a Oksana -un reforzo do coro de orixe rusa- en que consiste a khandra. Oksana óllame, talvez sorprendida tanto pola pregunta como polo lugar onde lla fago. Khandrá [corríxeme] é preguiza, nostalxia. Algo moi ruso. Como a saudade? [insisto]. Mírame. Evidencia que non sabe a que me refiro cunha sutil indulxencia. Ou como a morriña galega [prosigo], unha como carencia de nonsesabequé. Si, responde. Seca as mans, atusa os seus bucles de boneca loira e marcha.

Ten o rostro ancho e a típica ollada rusa, parece escanear algo por detrás de ti. Ollos azuis de tundra, de afastamento. É guapa.

A khandra conforma quizais o único aspecto interesante do argumento desta ópera demasiado sentimental.

camarino, col. persoal

No camarino das mulleres. A letra repásase maquinalmente, mentres se insiren os cordóns dos corsés nos seus buracos correspondentes, en formación de ringleira, as unhas ás outras coma irmás de xeracións dispares. Alguén come un plátano coas botas chatoladas apoiadas sobre unha caixa de cartón; as perchas cómbanse baixo quilos de roupa, enaugas, tafetáns, veludos; cadaquén cantaruxa, retoca o peiteado, pon morriños ante o único espello para 30 pares de ollos estudándose. A través dos monitores chéganos a aria do tenor antes de morrer no duelo. Ovacións. Dentro do camarino besbellan pintalabios compartidos, sornas, complicidades, broches colocados, brincadeiras, sombras nacaradas para a pálpebra móbil esparramando sobre a páxina 107 da partitura. Somos o soño dun pintor de interiores, somos a clonación de centos de Degas, a nosa carne mestura o branco dos Urais e o caviar vermello de San Petersburgo, contamos entre dezanove e sesenta anos, peitos que precisan dende un 80 ata un 110, arrastramos noviazgos fracasados, netos adolescentes, fillos no ventre. Inclinámonos sobre a nosa ropa co peso de 180 anos de tradición. Contoneamos bucles falsos. Agardamos a chamada do que manda.

[ interésache en verdade esta narración? Isto non é un post habitual, isto é unha narración. Interésache? Debes seguir léndome ou todo seguirá igual en ti unha vez o fagas e me sepultes na primeira neurona que dea erro cando o texto extinga?]

Hai varias solucións que non me convencen na montaxe. As mulleres saímos no foxo da orquestra a cantar unha peza bucólica nunha escena na que seica encaixaríamos mellor ao fondo dunha fiestra pechada, sombras chinescas apañando moras. A escenografía varía pouco. Nos bailes asemellámonos a sacos de patacas de Coristanco.

vestido verde das cortiñas de Escarlata

No terceiro acto pertencemos á aristocracia sanpetersburguesa. Na que Onegin si parece sentirse na salsa. Así que esa khandra debe de cobreguearnos a medula tamén a nós. Levo un vestido de veludo verde escuro que me lembra ao célebre vestido das curtiñas de Escarlata. Kniguinia Gremina, smatritie, smatritie. Tatiana é o parrulo feo da historia. A rexeitada nos primeiros actos e o cisne do derradeiro. A soprano leva chuletas de ruso en papel fosforescente pegadas nas palmas das mans. Gústame a súa voz, logra ser cavernosa ás veces. Agradezo esa capacidade nunha voz de soprano. Agradezo que se me grite con certa reminiscencia a eco de gruta.

O dúo final é, debe selo, apoteósico. Se é que este adxectivo segue a significar algunha cousa.

Isto é un ensaio xeral.

Ao final os aplausos resoan no eco dun patio de butacas case baleiro. Todo acontece como se o auditorio se atopase a rebosar. Saudamos moitas veces. Unha farsa dentro dunha farsa, unha pantomima de estrea. Respírase un aire tranquilo, exitoso. O pano estreita a escena con luxo e pesadez e péchaa: os coristas bulen a se fotografar cos solistas, o director seca a suor e sorrí, os tramoístas agardan -camuflados de escuro- ao fondo do escenario, o seu escenario particular de poleas e ferraganchos. O rexidor dá ordes que ninguén escoita. O director de coro incide nalgunha pasaxe problemática, repite palabras como dinámicas, ollar ao tempo do director, stacatto, notas calantes e por favor. Alguén quítase a perruca con aceno de cansancio feliz, barállanse lugares para ir cear, hai unha flor pisoteada no chan que, non sei en  que, parécese a Wilde.

Regresamos a nos despoxar da nosa identidade efémera ao camarino común de mulleres. A rusa, Minia, Xonxa, Paloma, a chistosa, a que non aturo… todas. Volvemos desabrochar e abrochar, suspirar, nos encrequenar sobre as botas, a beber a grolos longos de vasiños de plástico. Regresamos ao noso século XX de roupa cómoda e ollamos con nostalxia os 10 quilos de ballenas e rixideces nos que volveremos a inserirnos mañá.

Isto é, xa o dixen, un ensaio xeral.

Iso que precisariamos no mundo real, no que as palabras resoan para sempre. Ditas unha vez, ditas para sempre.

Sen a benevolencia dos aplausos dos ensaios xerais.

Co trunfo ou co fracaso dunha estrea.

As listas de cousas que unha non fará xamais adquiren o estatuto da saudade. Son como cartas sen enviar atopadas na faltriqueira dun morto ou cartaces de festa nunha cidade bombardeada. Son o que puidemos ser e non fomos, son álvaros de campos concentrados, son xenios encerrados na intimidade das botellas.

Unha vez dentro dese espazo filosófico as potencialidades do ser son plenas e así o que nunca aconteceu, ese imperceptible desvío do devir, tórnase explosivo. Un grande suceso. Sabemos que iso non tería por que ter sido así, pero gústanos pensalo. Non é? Todo tería sido mellor se…

Supoño que todo tería sido moito mellor se eu tivese reunido as forzas necesarias para publicar libros coma estes que enumero e non os que publiquei. É un pensamento sucio, vitimista, e por unha vez non me importa. A porta que abren é precisa para eu respirar porque todo eu necesita, alomenos, a posibilidade de ter sido.

Sempre que me asaltan pensamentos así penso en G. A el secuestráronlle mesmo esa posibilidade de ter sido. Mesturánona nun cóctel químico, nun vaso de precipitado. E dende entón, todo nel é precipitación e baleiro.

Volvamos ás listas de cousas.

1.- Deste lado do telescopio: non sei moi ben por que, pero este tería sido un libro inesquecible. Lástima. Non debo escribilo xamais.

2.- Halo: un efecto interesante que acompaña a nosa percepción do mundo e das persoas. Pero hai trampa. Unha parte de Zoommm chámase así. E  tamén un poema vello. Chamarei Halo a un libro hipnótico e errante, un deses que flota con elegancia, para non ser escrito xamais. Tan só descrito

3.- Un glaciar á deriva: iso é puramente escribir. Escribir ben. A retranca xusta esixe semellantes distancias

4.- Distancia: unha novela sobre as ganas de non dicir

5.- Arrasamento: supoño que este sería un libro definitivo sobre algo. Talvez un último/derradeiro libro de poesía antes de dedicarme por sempre xamais ao efémero, a cantar, a deambular, a peitear nenos, a medirme o escote…

6.- Criatura e telescopio: aleatoriamente, este sería un libro de textos moi curtiños. 

7.- Eco: unha palabra evocadora, a ninfa que namora de Narciso e vive condenada a repetir o que outros din. Coido que é unha figura fatalmente literaria porque a literatura, ao igual que toda arte ou similar, funciona como unha superposición de estruturas en eco. De aí que Cervantes, Borges ou Auster sexan considerados [gústennos ou non] quintaesencias literarias: porque o material das súas invencións foi extraído directamente das entrañas e dos magmas da literatura. Acontece o mesmo co cine ou a pintura. Esa autofaxia, tamén chamada intertextualidade nos círculos dantescos da cultura oficial, ten un alto valor a día de hoxe porque utiliza como referenzas referentes previos e, polo tanto, satisfai o noso mono platónico de reminiscencia.

Starwatcher, de Moebius

8.- María Río: un alter ego. A verdade, durante un tempo pensei buscarme un pseudónimo chorras, tipo Anónima. As únicas veces que asinei con pseudónimos na miña vida, en revistas de universidade e así, empreguei Galadriel [antes da peli, claro] e Mitilene [agás en internet, onde uso a criatura mecánica, opia ou a criatura]. E tamén María Río. Como alter ego non está mal. Coido que é unha persoa moito máis riquiña ca min, con ese nome de galleta. Se o meu nome peca de filosófico e aristocrático, María Río funciona como unha especie de nena postiza, un ser crisálida, entre proletario, anónimo e 1/6.600.000

9.- Textura: talvez un libro de pequenos contos, textos, texturas. Algo se cadra difícil de clasificar nas bibliotecas.

10.- Z: tiña un libro de poemas así que non sei onde puxen

11.- O xenio encerrado na botella: un libro de artigos ou microensaios.

12.- Case quasar: unha achádega eufónica que me lembra ao titulo inicial deste blog, como kosmos

13.- Vodevil: quizais porque o factum de escribir arranca dunha vileza. Quero perdurar por riba dos demais. Ou, como mínimo, por riba de min mesmo, do meu deseño mortal. A cultura de consumo e o espectáculo de variedades ofrecen metáforas moi axeitadas e actuais a esa vella necesidade [necidade?] humana.

14.- Intimidación: a grandeza dun libro nunca escrito ten, como mínimo, que intimidar. As escritas grandiosas, os grandes parágrafos de Lolita, Neruda, Macbeth, Vallejo, Woolf, chegaron a confundirme. Cando lía Residencia en la tierra doíame a cabeza. Esa sensualidade nos adxectivos, todo ese contoneo verbal e a imaxinería vertixinosa xamais antes imaxinada lograron intimidarme ata tal punto que houben lelo na habitación sentada contra a porta para que ninguén abrise. En todo semellante ao onanismo, a un onanismo de descuberta. Despois de ler textos así, unha traga saliva a grandes grolos, luminosos, coma quen bebese uranio. Hai un rachón no tecido espazo-tempo. Comprendemos algo, un algo fugaz que é algo. E sentímonos amenazados. Si, amenazados de beleza. Intimidados pois, aló na noite do noso cranio, houbemos imaxinar barbaridades léxicas semellantes, tiñamos os elementos, as sensacións, faltounos a gramática. Chegaron eles, Clarices, Jaeggys, Cortázares, Vallejos, Szymborskas, Tizóns, Rivas, Coetzees… e fixeróno. Cun boli, pluma ou qwerty. Escribírono. Esa connivencia, esa clandestina electricidade de un a outro, ese arco voltaico entre un cranio que escribe e un cranio que le dentro dunha cama cunha bombilla de 60… iso intimida. É fantasmal. Arrepiante. En certo sentido, monstruoso e tan apetecible.

15.- [...]: por suposto, Puntos suspensivos é un dos nomes que barallei sempre para calquera cousa. Un blog que xa levo, por exemplo. Mesmo o propio signo, sen máis, aínda que soe a capricho estilo Prince. Supoño que todo libro fabrícase dos silenzos doutros libros e, se é verdade que non existe o libro definitivo, calquera grande obra [e tamén aquelas menores] consiste nunha fina liña de puntos en suspensión ata a seguinte

Datos de interese: en Marte tamén amencen con rosada. Sen dúbida, haberá poetas marcianos que escriban textos chamados Orballo en Utopia Planetia ou O resío que non nos deixou arrancar. Determinar se iso é unha boa ou unha mala nova para o resto do sistema solar, deixo que o decidan vostedes.

Actualización día 13: leo hoxe completa a famosa entrevista a Steiner no País. Resulta que o libro que vén de publicar chámase Os libros que nunca escribín. E a súa autobiografía Errata. Maldición. Antes non tiña motivos para odialo. Agora, si. Fareino como unha profesional.

juan francisco casas debuxa con bic laranxa ou bic cristal

Nunca traducimos nada de Steiner, do señor George Steiner, de profesión: comparatista

Xamais tivemos o detalle de convidalo a unha tapa de polbo á feira.

O Mencía non aparece nos seus estudos comparatistas. Non digamos un Martín Códax 2004

Steiner compara o obvio co evidente e do que non leu prefire facer coma que non existe.

Steiner manexa argumentos de terceira man.

En troques, Steiner lembra moi ben aqueles nitro coulants en Girona, e as ostras cun aire de cenouras.

Steiner padalea aquel Penedès antes de se lanzar en diagonal a ler Tirant Lo Blanch.

Steiner contemporiza. A autocompracencia prefire non tomarse a molestia de levar a contra

Steiner compara unha cousa con outra como eu compararía o cu coas témporas

Steiner exclama Pero non me compare…! , frase cando menos paradoxal en labios de quen se gana as lentellas e o prestixio a golpe de comparanza.

Seica Steiner abandonou as comparativas e prefire deslizarse no cómodo bambán do que se espera que diga.

Porque seica as súas palabras non pretenderon constituír unha aldraxe á estirpe literaria galaica. Talvez, pretendéronse unha louvanza absoluta á estirpe literaria catalana. Será entón posible que a súa opinión gastada pertencera antes a moitos popes culturais cataláns.

Steiner, cos anos, os viños e os premios, devén incomparatista.

Non son da opinión de que se deba convidar a ninguén que só activa o seu dispositivo máisque, igualque, menosque a base de paparotas, cerimonia e reverencia.

Mellor que lea.

Niuno è solo l’april.

Mimí, La Bohème

imaxe: talismán. Foto tomada en caixas, antes de saír a escena. Col. persoal

Quero roubarlle a Eloy Tizón un verbo. O verbo crujir.

En galego, un chisco menos onomatopeico, renxer.

Armado con ese excepcional verbo da terminación lexemática en -ger [excepto tejer y crujir] este señor de Madrid troca un texto normal [define normal], dos que se len en voz baixa e concentración de conos e bastóns, nun texto audible e, por riba de todo, táctil.

Lendo Labia, unha das lecturas máis crocantes, crepitantes, coruscantes dos últimos tempos [xunto con Esferas de Sloterdijk, Ghost World de Daniel Clowes, La velocidad de los jardines, tamén de Tizón, Orlando de Woolf, Los comebarato de Bernhard, La invención de Hugo Cabret de Brian Selznick e Claus y Lucas, de Agota Kristof].

Perlas tiznadas:

Ah, qué difícil era poblar esa espera, ese crujido leve [cuanto más leve, más terrible], esos dedos de repente convertidos en raíces o tentáculos, en monstruosos ángeles.

Labia, páxina 27

…y al atravesar las estancias fantasmales el pie tropieza con llaves y crujientes telarañas

Labia, páxina 183

Pero ya el pasillo se dobla, ya es tarde, tus rodillas crujen con ansia…

Labia, p. 112

La línea que separaba el bien del mal en la pantalla era tan nítida como el sable del pirata, tan rotunda como el ruido del disparo a quemarropa -seco, crujiente- con que el policía malo acababa con la vida de los amantes fugitivos que huían tras robar un banco…

Labia, p. 193

cuando entraba cada mañana aseada, apenas empolvada, era una visión crujiente y vulnerable que llegaba a hacerte daño si se te ocurría pensar en ello a medianoche

La velocidad de los jardines

O máis curioso é que a escrita de Tizón estilísticamente non me resulta crujiente, senón cremosa, unha especie de nata a presión para os sentidos…

Unha cousa é certa [define certo]: o crujiente, o renxente, é máis vulnerable. Quizais ese é o verbo que o autor escolle para representar acusticamente as picadas de hipersensibilidade de nenas, adolescentes, reis desgraciados. O verbo da vulnerabilidade.

Iso pensei hoxe, mentres me frotaba nos xeonllos. Nas sofraxes. No hipersensible.

Odiosos son moitos. Imaxinen, de 6.600 millóns alomenos 5.000 deben de ser repulsivos crónicos.

Existen algúns odiosos queribles e outros odiosos patéticos. Queribles son aqueles que resultan pesados, inconvenientes non por vontade propia, senón por egocentrismo, ignorancia ou mesmo grosería.

Os odiosos patéticos son os aproveitados de calquera caste. Os abusóns. Un subtipo, por exemplo, resúltame dun patetismo que roza o rubor, o meu rubor, claro, ruborízanme, pásoo francamente mal ao seu carón: os e as escritores ou artistozuelos en xeral que, exercendo de incomprendidos, de deostados, de feridos e cicatrizados, viven coma funcionarios dos parabéns de gobernos de turno, premios de turno, proteccións de turno… en definitiva, uns incomprendidos semisubvencionados.

A súa obra éme indiferente, polo xeral facilona e esperable. Son as súas presenzas físicas as que me ruborizan ata o punto de cuestionarme se escribir realmente serve para algo se unha ten que aturar iso.

Así pensaba hoxe, enxabronando os brazos.

Na miña enladrillada e lenemente asmática cidade de provincias, cada ano Batman fai horas extra como sentinela no alto do edificio do Banco Pastor e Spiderman agatuña pola columna estriada do obelisco, supoñemos que ambos coa nobre finalidade de velar polo mundo: as finanzas un e o tempo o outro. Pouco máis fai falla para que rode un planeta.

Cando iso acontece, a feira do cómic Viñetas dende o Atlántico está en marcha.

Hoxe veño de deambular por alí, entre fragmentos de enciclopedias délficas e edicións Sins Entido.

Os cómics sérvenlle ao homo sapiens para contar tumores da imaxinación, imaxinoses. Isto é evidente: o debuxo, como obra da fantasía humana prefire vencellarse a ese xénero, de xeito que boa parte das tramas e personaxes que moran esmagados baixo dúas tapas duras cun selo editorial desenvolven nos límites humanos do cosmos, as posibilidades físicas e anatómicas e as conxecturas sobre ciencia, política ou filosofía.

Endalí, os debuxos funcionarían como un dispositivo ou entidade paralela, siamesa a nós, que nos ilustra o cómo teríamos sido, o cómo poderemos ser, o cómo se cadra somos.

Pero asemade as ilustracións, desvencelladas xa do campo unicamente infantil, serven a outros fins: atenuar a crueza do humano, por exemplo. Neste conmovedor e espléndido anuncio de Amnesty International France, feito por TBWA baixo a direción artística de Erik Vervroegen, as sombras das torturas, violacións e lapidacións quedan amortecidas, amaciadas, por uns debuxos sobrios, de estética moi francesa [algo de Moebius hai, un Moebius branco e negro e quizais tamén algo da sublime Princesa Mononoke]. Os corpos son brancos [víctima] ou negros chameantes [torturadores]. A intrusión nese mundo plano e bicolor dunha sinatura [o elemento chave do spot] en azul -a cor máis característica dos bolis de medio mundo, e cuxa tinta eslúe para transformar nunha ferramenta de salvación- comporta a maxia da palabra, a maxia da tinta tamén, a redención [a amnistía] a través do que permanece nun papel representando a un ser humano que apoia unha causa.

Sería igual de terrible ver todas esas escenas filmadas con seres humanos? Os debuxos anestesian pero, ao mesmo tempo, fannos conscientes de que a realidade é máis desapiadada aínda. A carne maltratada dun debuxo é unha simple rozadela. Como nas cuestións sexuais, as rozadelas suxiren máis que caricias obvias. A suxestión deste vídeo, alomenos a que eu tiro, é que a súa crueza mantense en suspenso, gravitando, pero inevitablemente aí.

Por suposto, despois de emocionarse vendo este anuncio e levantarse logo a comer un iogur e elixir -mazá ou albaricoque?- e volverse sentar e poñer un vídeoclip de, poñamos por caso, Floria Sigismondi e logo achegarse á tele a ver ximnasia artística chinesa e a calzarlle as zapatillas ao teu fillo, que ten os pes tan fríos… despois de todo iso e de que esa conmoción primixenia polo vídeo de Amnistía fique sepultada baixo capas de emocións contiguas, a unha múrchaa a sospeita de que ata que punto estas manifestacións funcionarán como bálsamo artístico no medio dunha sucesión de bálsamos artísticos, apaciguadores [o mundo vai ben... aínda hai criatividade no medio dun fogo cruzado!!] como o son youtube, deviantart, flickr…

[Excurso: É a arte, multicopiada, excesiva, un bálsamo como o foi o interior dunha capela?

Lembro os meus apontamentos de clase, as miñas primeiras historias escritas... non eran máis que viñetas, debuxos, bálsamos]

Aquí tendes outro anuncio da mesma liña e a mesma equipa. Unha vez máis, e dun modo marabillosamente realizado, plasma algunhas desas situacións nas que un ser humano desexaría que o tragase a terra [ou que o levase un globo, ou que aparecese plop! unha escaleira ou unha ave xigantesca...] A música é a mesma. Fantástica.

Cando un vai botar unha sinatura detense un intre. Asina. Que pode significar isto?

imaxe: Vida de Ramón Llull

Tranquilamente sentada sobre min mesma, inflando e desinflando unha querida caixa torácica e pestanexando cada pouco por necesidades do guión, leo. Leo sentada onda un patio. Leo e leo nun Babelia atrasado que o Meiac de Badaxoz ofrece unha mostra de arte, ciencia e tecnoloxía. Maldición. I eu aquí. Veraneando. Vacacións en cru. Casa feita un campamento xitano. Sen facer ren. Apenas cantando coma unha autómata en mostras de jazz e cerimonias nupciais nas que os noivos vesten de moaré cor porcoteixo.

Perdéndome campos extremeños, autoestradas extremas e duras, camas de hotel con pata negra e landras ciscadas por ondequeira que devesas.

Retornemos, benqueridos: a exposición do Meiac. Titúlana O discreto encanto da tecnoloxía, un xogo de palabras cinematográfico que semella querer alonxarse diametralmente das estridencias futuristas máis esperables nos títulos de mostras desa caste, por presupoñelas quizais máis acordes co contido. Da tecnoloxía sabiamos xa que era fascinante; que era cara; que era luxosa; que era masculina [eh, pero!]; que era críptica e belixerante; que o seu poder medraba mentres os tecnócratas durmían; que era, en fin, despampanante; que chufaba de ser a panacea de todos os males da carne…

Non sabiamos, malia todo, que tamén pode ser un encanto. Un charme. Charmante, disque, a tecnoloxía.  Aínda preto pero xa algo despegada dese clixé que leva un tempo a ser a guinda de todos os pasteis de arte e ciencia que se cocen nos fornos pasteleiros do occidente: o de que a tecnoloxía redimirao todo, a saturación artística, os desafíos da ciencia e os pozos filosóficos.

Para todos os que cremos que a linguaxe da máquina, as investigacións no xenoma, na antimateria, nos fluídos ferruxinosos, na holografía, na biónica ou cibernética mudaron xa para sempre o panorama do noso hemisferio dereito e da nosa medula espinal, esta mostra pode ser un imantado motivo para achegarnos a Badaxoz. Esa terra que, polo demais, non me di nada. Por moito que aplique a orella.

[pacenses do mundo, desincrustádeme da miña ignorancia, atrevida!!]

Estes son os 5 módulos temáticos nos que se artella a devandita mostra do Meiac que, en breve viaxará a Karlsruhe [ e unha vez escrito este topónimo, pregúntome: visitaráa o filósofo-elefante, o señor Sloterdijk, que ten trazos de habitante da aldea de Astérix e a sabedoría e o cinismo de Panoramix?].

En fin, que os módulos éranse:

Operar sobre el código formal

Operar sobre el código visual

Operar sobre el código sensorial

Operar sobre la interfaz del cuerpo

Operar sobre la interfaz de la realidad

E unha vez aí dentro, obras do pioneiro Ramón Llull onda as de Joan Fontcuberta, Dora García, Daniel Canogar, Isabel Herguera, Pepe Buitrago, Ignacio Pardo ou Roberto Aguirrezabala baixo o comisariado de Claudia Gianetti, Antonio Franco e Peter Weibel. Encantaríame dicirlles que a exposición é estupenda e que ben o merece, pero só son quen de deixar constancia do meu desexo, probablemente inalcanzable, de calibrala.

imaxe: Ivan and Kloka, de Joan Fontcuberta

Entón era que vostedes saltaban aquí, e dicíanme adeus axitando a man, conturbados, e moito era o que me amaban. E aquí ficaba eu, chuchando un lapis un 0 e un 1 e matinando no que escribir mañá para seguir sendo adorada ou, xa que logo, consentida por vocés…

Poden escoitar Die Roboter, de Kraftwerk. Unha salsa de retrotecnoloxía

Non querería -pero estou a piques de facelo- redundar no tópico pop de que certa publicidade pode rozar máis lírica que un libro de versos impreso, cosido, encolado, distribuído como tal. E vendido e deglutido como tal.

Levo varios anos impartindo aulas en publicidade e aventuro que, dentro dese inframundo deostado por servir, vehicular e ilustrar [e mesmo metaforizar]  á cultura do consumo e do mercado, atópanse vetas na cara interna nas que resplandece o enxeño expresivo, o acerto nas técnicas e materiais, o punch directo ao rostro e talvez -de tela-  á mente do espectador… e todo iso, toda esa torsión da linguaxe, esa precisión, ese escalpelo, non son os ferraganchos que se lle presupoñen a esa cousa quenonseimoibenqué que poesía, ou?

-e por favor, non me retruquen con expresión de cordeiros degolados que a arte non se vende. Xa non -

Anuncios inesquecibles coñecemos todos. Si, os anuncios son circunstanciais. Xa. Son efémeros. Tamén. Sensubstancia. Pfff, e cánto. Son aéreos coma organdíes e ferralla cósmica. Os anuncios. Se ben algúns, cos seus jingles e a súa inxenua arte de rimar, penetran e incrustan no noso código xenético e mesmo poden chegar a constituír o derradeiro que lembremos antes de morrer.

Non o nome en caligrafía do amado, o sorriso con dentamia de leite da súa filla ou aquel solpor de interior de caramuxa nas dunas de Corrubedo. Non. Un anuncio absurdo, entrevisto entre sopa e segundo prato, que entrou directo no seu hemisferio dereito e por alí pervagou, rosmando encol da antigravidade dunhas zapatillas deportivas, todo cun fondo musical minimalista…

A derradeira imaxe na nosa pupila que se dilata a medida que a vida se nos contrae. Imaxinan?

Non desprecen a publicidade. É a materia lene, a pasta follada [e si] con que está feita a súa vida.

Velaquí varios botóns de mostra:

*Premiado e onírico mergullo un chisco Nemo e destinado a dotar de certo fascínio os traballos domésticos:

*Odiamos a Nike por Naomi Klein, por vendernos zapatillas que valen tres infancias e ducias de vacunas e logo endosarnos anuncios impecables coma:

*Este paréceme un texto moi traballado. O peor é a sintonía fenoseira de fondo:

*Por suposto, Repsol é merda. Xa o sabiamos, grazas. Pero da merda tóxica, Repsol resulta que liba un sutil néctar de merda coma este, aproveitando o tirón tatoo, e nolo serve en copa de ouro:

Anuncios que carimban expresións durante unha tempada: guerapaunnn, be water, my friend, corpos danone, sentirse flex, si bebes, no conduzcas… Ou acenos: o polgar no beizo do tipo Martini. Ou personaxes: o calvo da lotería, Papa Noel… E un millón de soniquetes, fanfarrias, jingles, covers, sintonías pegañentas coma resinas…

*O mesmiño Don Quijote [unha profesora que coñecín ameazábanos: nada de El Quijote ni Quijote, sino DON Quijote ] mereceu este espléndido spot no seu aniversario:

*Farangullas saudosas de merendas doutros tempos:

Faralas, Nocillas, Tragabolas, as cortinillas, eses fogonazos de faísca, deseño novidosísimo, inxección de modernidade audiovisual do momento, diálogo cine-publicidade [acaso estas cortinillas dos 80 non desprenden un certo aire láser de Tron?], vasos comunicantes do mundo orella-ollo…

Non hai nada, nin unha mazá partida en dous nin unha lata de refresco abandonada á intemperie nin un coche precipitado no fondo dos mares, que oxide tan axiña coma a publicidade. Son termómetros do paso do tempo. Os anuncios. Os spots. Os comerciales.

Con todo, sigo sen atopar dous dos meus anuncios preferidos: un coido que de Renfe, en debuxos animados, cunha música a piano que levo cantaruxando media vida sen tela volto escoitar endexamais. De finais dos 80, calculo. Outro dun carro [Audi?] no que o vehículo enumera as miserias do corpo humano fronte á perfección da máquina, mais ao final ceiba unha bagoíña lamentando non ser carne de orgasmo. Este xa do 3º milenio. Post-Terminator 2, fixo.

Algunha vez fallas, youtube.

Si alguien sabe de ellos, le ruego información.

O 14 de febreiro de 2008, día de San Valentín e da matanza de San Valentín e do cumpreanos dunha que coñezo non-chamada Valentín, día no que o sol saíu ás 6:16 h. e deitou ás 17:48 h. e, por se fose pouco -urxe que o saiban-,  o día no que o asteroide 385 Ilmatar oculta a estrela HIP 8718 de magnitude 6.9, ese día algúns de nós decidimos fuxir de tanto fenómeno cósmico e gorecernos na caverna do centro On. Por vicio.

imaxe: mina antipersoa

O convidado desta ocasión foi O levantador de minas aka Alfredo Ferreiro. Un home que coñecín como público hai anos, nun recital que el e outros escenificaban na Cova Folk. Naquela época na que cría nas fadas escocesas [nas fadas, non nas faldas] e nos gaiteiros e na people of the mound ou sidhe e en Avalón e no Leabhar Ghabhala, e debuxaba mouras eslamiadas e lamias mordendo con ponzoña as marxes dos apontamentos… a Cova abríase como unha sorte de cripta celta á que acudía en segredo sumo Migueliño Campovello [Mike Oldfield, o chiste NON é meu] e daban concertos privados os integrantes de Capercaillie. Alí, nunha diminuta tarima tras unha vidraza, Alfredo Ferreiro e un colectivo de 6 poetas máis brindaban pola poesía e lían textos cun aquel de platonismo e ebriedade.

Era o máis parecido a unha velada parnasiana que vira nunca.

Naquela altura, eu tamén persuadírame de ser poeta - a causa dun mal escritor e peor amante que coñecera e de varias moreas de folios que gardaba dende a nenez do colexio de monxas- mais por sorte tratouse dunha miraxe do deserto da que creo estar recuperándome, coma un paciente inglés.

Alfredo Ferreiro, co tempo, decidiuse a levantar minas -supoño que anti-persoa, ou talvez de carbón ou grafito- pola rede adiante. O seu impecable labor como divulgador, activista, crítico, xornalista e poeta no seu buque O levantador de minas -subtitulado A literatura, as súas ramas e as súas raíces. Outros sentidos- axiña multiplicouse en eco e a día hoxe a súa é unha das páxinas de referenza do blogomillo.

Alfredo explicou a traxectoria de O levantador de minas, o que o motivou a embarcar nel, a súa actividade como xestor cultural [con proxectos como a coruña son], a mudanza de servidor - arestora en Blogaliza-, mesmo os versos que figuran coma friso de benvida ou inspiración …

Do mesmo modo que a mãe / precisa de filho para ser mãe, / o título precisa de poema / para ser título. Daí este poema.

…e asimesmo a historia desta preciosa foto [encántame como ela cruza as pernas]

historia que vostedes non poden deixar de coñecer, por stevensoniana, por truculenta, por bufonesca  e que lerán completa aquí.

O vindeiro outono, Alfredo publica Metal Central en Espiral Maior. Miren que debuxo abrirao.

Esta foi a segunda sesión dedicada aos blogs dentro do ciclo cavernario.

imaxe: Máquina de coser de Jacques Carelman

[...]

still cries at a good film,
still kisses with saliva,
no longer empty and frantic like a cat tied to a stick,
that’s driven into frozen winter shit
(the ability to laugh at weakness),
calm,
fitter,
healthier and more productive
a pig in a cage on antibiotics.

Non será o tema máis lembrado dos grandes temas de Radiohead, que moitos son, que altos son y relucían.

Pero como letra, a de Fitter Happier é das máis cínicas e lobregamente brillantes deste grupo no que certas cancións soan como ateridas. Como cantadas dende un arcón conxelador no que coexistisen, ademais, todas as miserias dun humano cando se sente tan cósmico e tan así fin de siècle.

Amabas a Radiohead.

imaxe: patchwork de Emilia, col. persoal

O patchwork. En verdade dígovos que a miña nai leva anos facendo patchwork. Paquo, como di ela, con acento de baleeira de Moby Dick. Cose teas que non tiñan nada que ver, teas de argumentos diferentes, de vidas diferentes, de galaxias dispares, agarra un mutilado vestido da miña etapa universitaria, un retallo de forro de lámpada a cuxa luz lía Los 3 investigadores ou Esther, unha rachadela do seu traxe de noiva, unha reliquia do meu disfraz de xaponesa da guardería, catro biopsias téxtiles de camisas leñadoras de cando meu irmán lía a Wittgenstein [pero o meu irmán sempre le a Wittgenstein], de cando meu irmán lía ao segundo Wittgenstein…

…colle todo iso e sutúrao con aplicación, con cabeza de nai que cose, esas cabezas adorables, inclinadas baixo un flexo que as inmortaliza. Singers. Sigmas. Alfas. Refreys. Cabezas que cosen e cantan, e atusan cos beizos fíos invisibles e prenden agullas nas mamas, pequenos sansebastiáns femininos entregados á comunión dos tecidos, á integración dos sintéticos pobres e destinxidos con liños e algodóns patricios, a elección de cores que casan e non casan, sen moita clemencia ou mesmo sen gusto, porque son as nosas nais.

Por riba e por baixo desas cabezas discorren as ondas de móbiles 3G, as fibras ópticas preñadas de xigas de información, os avións a reacción, as naves lanzadas a un espazo imperturbable, os titanios, helio 3, derivados de petróleo, ventos solares e carros híbridos e señores amargados e pijas provincianas.

En verdade acontece que a agulla de mamá allea a todo iso asocia conceptos, ideas. O motivo xeométrico co monocromo, o lila co verde, a seda salvaxe co poliéster dos 90, o meu co teu. E todo o corrica de fíos vermellos, negros, beige, cunha certa présa por rematar e comezar unha nova obra que xa ten en mente. Esta vez con vellos trapos de cociña.

En verdade dígovos que o patchwork é o grande estilo da nosa época. En todas as ordes.

[Os satoris da ducha son iluminacións fugaces que pairan no meu cerebro uns segundos, dentro da confortable irrigación vespertina ou matinal, entre que me encrequeno a botar o xabrón e remato de aclararmo]

A todo isto, escoitaba Na cova da Barxa, d’O Berro Seco. Milladoiro.

En Barcelona, en Santa Susanna, fanse cousas como unha Feira da Maxia.

Nunha Feira da Maxia, ou Fira Mágica en santasusannés, ademais de mouchos, coruxas, sapos e bruxas, demos, trasnos e diaños ha de haber tarots dos que poidan termar as vellas bruxas entre os calos das mans para amargarlles a vida aos interventores de certos concellos e docificarlles a vida ás doncelas de encriptados e bretemosos pulmóns. Os tarots, como todo o mundo sabe incluído vostede, son un mosaico de todo

imaxe: La força. Estíbaliz...Espinosa

canto existe na superficie terrestre, no subsolo e na troposfera, vencellado ese todo ás… como dicilo? forzas do mal, forzas vivas e mortas. Forzas arcanas. Precisamente, o arcano número XI, o da Forza, foi o que me tocou preparar a min na edición do tarot deste ano.

Un pouco máis abaixo vedes as creacións para outros arcanos maiores:

imaxe: El Món, de Luis Luna; La Torre, de Claudia Quade Frau; L'estrella, de Clara Janés

O comisario deste tarot da Fira Mágica 2008 foi Agustín Calvo Galán, ao que atoparedes por aquí.

imaxe: Luz que se procesa no momento non debido. Polaroid. Col. persoal

No colexio, as pálidas e reconcentradas eramos as máis firmes candidatas a ser mártires.

Na guardería, no derradeiro ano, fiquei fascinada cunha nena nova que sentara no meu sitio. Cando unha ten catro anos, cada sitio é un sitial. Esa usurpación tan natural do fetiche propio fixérame caer namorada dela. Xuntas disfrazámonos das dúas únicas identidades bárbaras capaces de facer sucumbir a unha nena (se exceptuamos, claro está, a árabe): ela foi de rusa; eu - detrás da súa preciosidade, e chiscando os ollos para volvelos oblicuos a base de perseverancia- de xaponesa.

Ao ano seguinte, xa no colexio, desprezaba a case todas. Eran seres mexóns, choromicas e non sabían debuxar. En clase de psicomotricidade amosaban o ritmo propio dunha lavadora industrial centrifugando. I eu non me sentía digna de ningunha.

Só de unha: de Beatriz.

A súa frialdade e a súa caligrafía eran signos externos de esixir devoción. Copiaba a súa letra inclinada, de muller romántica metida nunha urna de vidro e tiña envexa do seu rostro, no que semellaba ter nevado algunha vez. Eu tamén era pálida. Non me daba conta.

Fomos xuntas a ballet. Eu era alta, de ósos anchos. Todo o contrario da sensación de ingravidez que despega a unha bailarina deste mundo. Abandonei ballet (aprendendo a pronunciar Terpsícore, iso si). Ela non. Ela proseguíu e fixo unha fermosa función de fin de curso na que o seu rostro semellaba a á dunha libélula escarchada. Beatriz, concentrada na súa perfección. O caso Beatriz foi sutilmente arquivado e a miña atención doída procurou outra icona.

Foi estraño, sen embargo, que na clase de psicomotricidade non tivese reparado en Inés. Supoño que, á altura da clase de psicomotricidade, eu aínda procuraba o absoluto, a perfección. Non lembro a Inés ata o ano seguinte, cando me deixei levar polas cousas deste mundo.

Como unha especie de aristotelismo, dende un punto de vista pedante.

Precisaba a amiga primordial. Un ser básico na madurez emocional de toda nena. De nena, unha séntese tan distinta a todo o mundo que busca algunha réplica que a devolva ao mundo: eu quería ter unha xemelga a toda costa. Porque non me parecía á miña nai, porque o meu irmán era maior, porque o meu pai estaba morto.

Así que con 6 anos probaba coa lingua o sal deste mundo.

Sabía que o platonismo era o único capaz de nos manter vivos. Sabía que o sal deste mundo non era platónico.

Había que saír fóra de unha para sabelo.

O corpo das nenas é tan morno, tan cómodo. A existencia é unha pel suavísima, branca e rosa coma as nubes de gominola. A existencia son caprichos, micrófonos, febres altas que nos conceden olleiras de mártir. De nena vomitaba sempre. Moitas nenas o fan. Coido que é unha reacción de acidez ao probar o sal deste mundo. Na superficie do meu corpo de nena só había lunares, embigo, perliñas de auga de piscina.

Dentro respiraba a orfandade e o horror dos seres únicos.

Pero Inés.

Inés rescatoume como un príncipe. Rescatoume desa soidade vertixinosa e palpitante que se cose a nós con tanto orgullo. Como fan os príncipes. Só que as dúas eramos princesas. Había algo simétrico alí que non cadraba. Algo siamés. Pero tendémonos os brazos e soubemos odiarnos como a ningunha. Eu non sabía que Inés ensaiaba comigo as súas futuras relacións cos nenos. Tampouco ela o sabía. Ninguén sabe nada. I é precioso así.

Estamos en 4º curso. Subimos unha escaleira. O recreo foi intenso e subimos suorosas, cheas de animalidade. Confabulamos. Diante de nós, unha rapaza de maciza melena loira que sempre quere ser o príncipe –algo tan impensable-. ¿Cómo se vai querer ser o príncipe? Tennos engaioladas.

Con esa melena loira, ningún cranio de nena pode albergar desexos de príncipe.

Inés i eu.

A catro banzos dela.

Confabulamos. Confabulamos e subimos, cheas de faunesco sorriso.

Algunha di –non importa cál, somos princesas as dúas, somos princesas siamesas cun só cerebro, temos ese mal- : “Seguro que es un niño disfrazado. Sí, mira, mira. Mira la careta”.

A careta é o cerco de rubor que lle cobre toda a cara. A nena-neno de leoparda melena loira leva unha máscara de sangue bombeada a forza de tanto cabalgar nos xogos do patio.

É o príncipe. O príncipe que vive agachado nunha clase de pálidas e reconcentradas nenas de 4º, con opción a ser mártires. O futuro Rei, Dios salve al Rey.

Inés i eu ollámola en fite, engaioladas, palídísimas, e máis princesas e malvadas ca nunca.

De súpeto, un pensamento conxelado parece dar unha man de permafrost ao noso idilio: Pero a raíña serei eu.

E trémenme os labios e a miña fronte abomba, como lles soe acontecer ás raíñas cando len nos seus Libros de Horas a fugacidade do poder e da vida.

Xa por entón era raíña.

E xa elixira selo na arrogante modalidade de mártir.

2002